Octrooi aanvragen in Nederland

Veel gestelde vragen over het aanvragen van een nederlands octrooi.

• 1. Waaraan dient een uitvinding te voldoen om voor verlening van een handhaafbaar octrooi in aanmerking te komen?

  De uitvinding moet:
  • nieuw zijn,
  • inventief zijn, en
  • toepasbaar zijn op het gebied van nijverheid.

  De uitvinding mag, althans in Nederland, geen betrekking hebben op ontdekkingen, esthetische vormgeving en regels voor het verrichten van geestelijke arbeid. De uitvinding mag ook geen betrekking hebben op planten- of dierenrassen of werkwijzen van wezenlijk biologische aard. Ook behandelwijzen van het menselijk of dierlijk lichaam zijn uitgesloten van octrooiverlening. Daar deze opsomming niet volledig is wordt geadviseerd in geval van twijfel aangaande deze eisen contact op te nemen met een octrooigemachtigde. 

• 2. Wat betekent het dat de uitvinding nieuw moet zijn om voor octrooiverlening in aanmerking te komen?

  De uitvinding mag geen deel uitmaken van de stand van techniek op het moment van indiening van de (eerste) octrooiaanvrage. Tot de stand van techniek behoort alles wat, waar dan ook ter wereld, voor het publiek toegankelijk is. Een uitvinding die bijvoorbeeld op internet of in een ander land bekend is, is dus niet meer nieuw. Zeer belangrijk is dat ook door uw eigen handelen de nieuwheid van uw uitvinding teniet kan worden gedaan. Alvorens u met uw uitvinding naar buiten treedt, bijvoorbeeld om buitenstaanders te benaderen, dient een octrooiaanvrage waarin de uitvinding is beschreven te zijn ingediend. Hierbij wordt opgemerkt dat het te beschermen product en/of de te beschermen werkwijze niet in zijn geheel nieuw hoeft te zijn: het is heel goed mogelijk dat de te beschermen uitvinding een verbetering is van een bestaand product. 

  
  

• 3. Wat betekent het dat de uitvinding inventief moet zijn om voor octrooiverlening in aanmerking te komen?

  De uitvinding mag niet op een voor een deskundige voor de hand liggende wijze voortvloeien uit de stand van techniek. Deze afweging is niet altijd even eenvoudig en vraagt deskundigheid en kennis van onder andere de bestaande jurisprudentie. 

• 4. Wat betekent het dat de uitvinding toepasbaar moet zijn op het gebied van de nijverheid om voor octrooiverlening in aanmerking te komen?

  De uitvinding is toepasbaar op het gebied van de nijverheid indien het onderwerp ervan kan worden vervaardigd of toegepast op enig gebied van de nijverheid, de landbouw daaronder begrepen. Toepassing van de uitvinding in de privésfeer vallen buiten het uitsluitend recht. 

  
  

• 5. Wie heeft het recht om octrooi aan te vragen?

  De uitvinder heeft het recht octrooi aan te vragen. In geval een uitvinding is gedaan in dienstverband heeft in principe de werkgever recht op het aanvragen van octrooi, althans wanneer de aard van de betrekking verband houdt met de kennis benodigd voor het doen van de uitvinding. Dit geldt ook voor een uitvinder die in een opleidingsverband werkzaamheden verricht. 

  
  

• 6. Is software octrooieerbaar?

  Volgens de Nederlandse wet is software als zodanig uitgesloten van octrooiverlening. Dit geldt in de meeste landen in Europa. In verschillende landen (onder andere de U.S.A. en Zuid Korea) is software wel octrooieerbaar. Wanneer echter de software wordt toegepast in een technische omgeving waarbij een technisch effect teweeg wordt gebracht is zij veelal wel octrooieerbaar. Het is dan ook te eenvoudig om in algemeenheid te stellen dat het zinloos is octrooi aan te vragen op software. Raadpleeg in geval van twijfel een specialist. 

  
  

• 7. Hoe ziet een octrooiaanvrage er uit?

  Een octrooiaanvrage bestaat uit een verzoek tot het verlenen van een octrooi, vergezeld van een ruime beschrijving van de uitvinding die al dan niet is voorzien van een aantal tekeningen waarin de uitvinding nader wordt toegelicht. De octrooiaanvrage wordt afgesloten door een aantal conclusies waarin de gezochte beschermingsomvang bondig wordt opgesomd. 

• 8. Wat gebeurt er nadat een octrooiaanvrage is ingediend?

  Enige dagen na indiening ontvangt de aanvrager, wanneer er aan een aantal minimum eisen is voldaan, een bewijs van indiening. Dit bewijs bevat tevens het nummer van de octrooiaanvrage. Indien niet aan alle formele voorwaarden is voldaan ontvangt de aanvrager ook een overzicht van de te verhelpen vormgebreken. Wanneer bij indiening gelijktijdig een verzoek is ingediend tot het verrichten van een nieuwheidsonderzoek zal dit onderzoek gestart worden. Na gemiddeld 8-9 maanden zal het nieuwheidsrapport worden opgeleverd. Indien het nieuwheidsonderzoek niet binnen 13 maanden na het indienen van de octrooiaanvrage wordt aangevraagd, wordt de aanvrage niet in behandeling genomen. 

• 9. Wat is een nieuwheidsonderzoek?

  Een nieuwheidsonderzoek is een onderzoek naar de stand van techniek met betrekking tot een in een octrooiaanvrage beschreven uitvinding. De stand van techniek wordt gevormd door datgene wat publiek is gemaakt voor de datum van indiening (of de ingeroepen voorrangsdatum) van de octrooiaanvrage. Het nieuwheidsonderzoek is een literatuuronderzoek in met name, maar niet exclusief, de octrooiliteratuur. In Nederland bestaan er twee typen nieuwheidsonderzoeken; nieuwheidsonderzoeken van het nationale type en nieuwheidsonderzoeken van het internationale type. Beide typen nieuwheidsonderzoek worden uitgevoerd in de beschikbare wereldwijde octrooiliteratuur; het verschil is dat de resultaten van een nieuwheidsonderzoek van het internationale type kunnen worden gebruikt in internationale PCT-procedures, zodat bij het doorzetten van een octrooiaanvrage geen nieuw onderzoek hoeft te worden aangevraagd.

  (Een PCT-aanvrage is een octrooiaanvrage voor gelijktijdig maximaal ruim 140 landen. PCT staat voor “Patent Cooperation Treaty”.)

  
  

• 10. Hoe ziet een nieuwheidsrapport eruit?

  Het nieuwheidsrapport is een overzicht van de voor de uitvinding relevant geachte publicaties. Bij het nieuwheidsrapport is tevens een opinie van de onderzoeker bijgesloten, waarin (vaak vrij summier) wordt aangegeven waarom een gevonden publicatie voor de octrooiaanvrage van belang is. Samen met het nieuwheidsrapport worden ook kopieën van de opgesomde publicaties meegestuurd. Aan de hand van de gevonden publicaties kan door bijvoorbeeld een octrooigemachtigde een inschatting worden gemaakt van de octrooieerbaarheid van de uitvinding. 

• 11. Wat zijn de argumenten om een nieuwheidsonderzoek te laten verrichten?

  Voorheen was het in Nederland mogelijk een 6-jarig octrooi te verkrijgen zonder aanvragen van een nieuwheidsonderzoek. Dit is vanaf 5 juni 2008 niet meer mogelijk: slechts aanvragen mét een nieuwheidsonderzoek leiden tot een octrooi, met in beginsel een maximale levensduur van 20 jaar. Wanneer geen nieuwheidsonderzoek wordt aangevraagd komt de aanvrage te vervallen. Met een nieuwheidsrapport kan tevens een indruk worden gekregen van de octrooieerbaarheid van een uitvinding, voordat besloten moet worden of dat er ook in landen buiten het land van eerste indiening bescherming gezocht gaat worden. 

  
  

• 12. Wanneer laat ik een nieuwheidsonderzoek verrichten?

  Een nieuwheidsrapport moet binnen dertien maanden na de eerste indieningdatum worden aangevraagd om een octrooi met een maximale levensduur van 20 jaar te verkrijgen. In de praktijk is het gebruikelijk om direct bij de eerste indiening (of maximaal 3 maanden na deze eerste indiening) een nieuwheidsonderzoek aan te vragen. Mits tijdig aangevraagd komt het nieuwheidsrapport nog binnen het prioriteitsjaar beschikbaar (gewoonlijk 8-9 maanden na het aanvragen ervan), zodat het kan worden meegewogen bij de beslissing de aanvrage al dan niet in andere landen door te zetten. 

• 13. Wat is de waarde van het nieuwheidsonderzoek?

  Een nieuwheidsrapport wordt, afhankelijk van het type onderzoek, verricht door het NL Octrooicentrum of door het Europese Octrooibureau. Beide organisatie zijn onafhankelijk en bezitten een grote expertise in het verrichten van nieuwheidsonderzoeken. Het komt echter voor dat later blijkt dat er relevante publicaties niet zijn gevonden tijdens een onderzoek. De bij het nieuwheidsonderzoek gevoegde opinie is slechts de mening van de onderzoeker, en is niet bindend voor het verkrijgen van een octrooi. 

• 14. Wat is het verschil tussen een 6- en een 20-jarig octrooi?

  In het verleden bestond in Nederland de mogelijkheid om te kiezen tussen een octrooi met een duur van zes jaar (een ‘kort’ octrooi) en een octrooi met een duur van twintig jaar (een ‘lang’ octrooi). Sinds 5 juni 2008 is het in Nederland niet meer mogelijk een 6-jarig octrooi te verkrijgen, waarvoor het aanvragen van een nieuwheidsonderzoek niet vereist was. Voor een twintigjarig octrooi dient binnen dertien maanden na de eerste indieningsdatum een nieuwheidsonderzoek te worden aangevraagd, anders komt de aanvrage te vervallen. 

  
  

• 15. Hoe krijg ik een 20-jarig octrooi?

  Binnen 13 maanden na indiening van een octrooiaanvrage dient een verzoek tot het uitvoeren van een nieuwheidsonderzoek wordt ingediend; anders komt de aanvrage te vervallen. Ongeveer negen maanden na indiening van het verzoek ontvangt u een nieuwheidsrapport. De mogelijkheid bestaat om verbeterde stukken in te dienen waarin de aanvrage is afgebakend van de in het nieuwheidsrapport opgesomde stand van techniek. De aanvrage blijft gedurende 18 maanden geheim waarna publicatie en verlening plaatsvindt. 

• 16. Kan een 20-jarig octrooi versneld worden verleend?

  Ja, maar een beperkende factor is dat eerst het nieuwheidsrapport acht weken beschikbaar moet zijn voordat een octrooi verleend kan worden. In de praktijk zal het dan ook minimaal elf maanden duren voordat de octrooiverlening plaats kan vinden. 

• 17. Kan een buitenstaander kennis nemen van een ingediende octrooiaanvrage?

  De eerste anderhalf jaar na indiening is, in een normale aanvraagprocedure, de octrooiaanvrage niet toegankelijk voor derden. Anderhalf jaar na indiening van de eerste octrooiaanvrage wordt de aanvrage door het NL Octrooicentrum opgenomen in de openbaar toegankelijke octrooidatabase. 

• 18. Wat is een prioriteitsrecht?

  Het indienen van een octrooiaanvrage schept een prioriteitsrecht. Het prioriteitsrecht wordt ook wel voorrangsrecht genoemd. Het prioriteitsrecht geeft de mogelijkheid binnen een jaar na de eerste indiening ook in andere landen octrooiaanvragen in te dienen met, voor toetsing van nieuwheid en inventiviteit, behoud van de oorspronkelijke indieningsdatum. Nagenoeg alle voor het verkrijgen van een octrooirecht relevante landen erkennen het prioriteitsrecht van een Nederlandse octrooiaanvrage. 

  
  

• 19. Hoe gebruik ik een prioriteitsrecht?

  Bij indiening van een nieuwe octrooiaanvrage kan binnen het prioriteitsjaar van een eerdere aanvrage voor overeenkomstige delen prioriteit worden ingeroepen, zodat op de latere aanvrage ook de indieningsdatum van de eerdere aanvrage wordt vermeld. Naast het inroepen van het voorrangrecht moet in de meeste gevallen ook een indieningsbewijs met een (door het NL Octrooicentrum gecertificeerde) kopie van de oorspronkelijk ingediende stukken worden overlegd. 

  
  

• 20. Voor welke landen vraag ik octrooi aan?

  Door gebruik te maken van het prioriteitsrecht van een eerste indiening, bijvoorbeeld in Nederland, kan deze keuze voor nagenoeg alle landen bijna een jaar worden uitgesteld. Binnen het prioriteitsjaar kan dan met het nieuwheidsrapport meer duidelijkheid worden verkregen over de octrooieerbaarheid, in het bijzonder nieuwheid en inventiviteit, van de uitvinding. Het verdient daarbij wel aanbeveling om een octrooigemachtigde om een advies te vragen ten aanzien van de mogelijkheden op basis van de betreffende aanvrage. 

  
  

• 21. Kan een ingediende octrooiaanvrage later nog worden aangepast?

  Aan een eenmaal ingediende aanvrage kan geen nieuwe materie worden toegevoegd. Het is slechts toegestaan de aanvrage af te bakenen van de gevonden stand van techniek. Daarbij mag ook de gevonden literatuur in de aanvrage worden besproken. Eventueel voor de hand liggende fouten, zoals een incorrect verwijscijfer, mogen worden gecorrigeerd. 

• 22. Hoe bescherm ik een uitbreiding op een uitvinding zoals beschreven in een octrooiaanvrage?

  Dit is slechts mogelijk door het indienen van een nieuwe octrooiaanvrage. De verbetering kan op zichzelf staand het onderwerp vormen van de nieuwe octrooiaanvrage, maar het is ook mogelijk (binnen het prioriteitsjaar) om in de oorspronkelijke aanvrage de uitbreiding op te nemen en de aangepaste octrooiaanvrage met inroeping van prioriteit van de eerdere octrooiaanvrage opnieuw in te dienen. Deze tweede optie geldt zowel voor een nieuwe octrooiaanvrage in het land van de eerste indiening als voor een indiening buiten het land van de eerste indiening. 

  
  

• 23. Hoe wordt een Nederlandse octrooiaanvrage getoetst?

  Een octrooiaanvrage wordt slechts op formele vereisten getoetst. Ten aanzien van de geconstateerde vormgebreken wordt de aanvrager in kennis gesteld, inclusief een termijn voor het herstellen van de gebreken. Bij het niet tijdig of onjuist herstellen van de gebreken komt de aanvrage te vervallen. Bij de rapportage van het door de overheid uitgevoerde nieuwheidsonderzoek (dat circa 9 maanden na eerste indiening wordt opgeleverd) wordt er een lijst opgeleverd met mogelijk bezwarende literatuur. Tevens wordt er een eerste inhoudelijke opinie opgeleverd. Zowel het nieuwheidsrapport als de inhoudelijke opinie nopen niet tot een verplichte aanpassing van de aanvrage. Ook in het geval van een negatief nieuwheidsrapport en/of een negatieve eerste inhoudelijke opinie kan zonder verdere aanpassing aan de aanvrage het Nederlandse octrooi tot verlening worden gebracht.
  Na verlening van het octrooi kan tijdens een eventuele gerechtelijke procedure de geldigheid van een octrooi ter discussie worden gesteld. De rechter kan dan een mening vormen ten aanzien van het al dan niet rechtmatig verleend zijn van een octrooi. In een extreem geval kan de rechter een octrooi (gedeeltelijk) nietig verklaren, afhankelijk van het bewijsmateriaal dat tegen het octrooi wordt ingebracht. 

• 24. Wanneer wordt een octrooi in Nederland verleend?

  Volgens de normale procedure wordt een octrooiaanvrage, indien deze voldoet aan de formele vereisten, achttien maanden na de eerste indieningsdatum (de prioriteitsdatum) ingeschreven in het octrooiregister en voorzien van een gedateerde aantekening. Hiermede is het octrooi verleend. Het is mogelijk de verlening van octrooi te versnellen. 

• 25. Wat dient er gedaan te worden om een octrooi in stand te houden?

  Vanaf het vierde jaar na de eerste indiening van een Nederlandse octrooiaanvrage moet voor de instandhouding van het resulterende octrooi jaarlijks een instandhoudingstakse worden voldaan. De instandhoudingstaksen nemen toe gedurende de looptijd van het octrooi. Het niet betalen van de betreffende taksen leidt uiteindelijk tot onherstelbaar verval van het octrooirecht. Er is overigens geen enkele verplichting om een octrooi voor de volledig mogelijke duur in stand te houden, zodat ieder jaar kan worden bekeken of een verdere voortzetting gewenst is.

• 26. Wat zijn jaartaksen?

  Jaartaksen zijn hetzelfde als jaarlijkse instandhoudingstaksen. Naast jaartaksen voor het in stand houden van verleende octrooien bestaan er ook jaartaksen voor het in stand houden van octrooiaanvragen, dit is bijvoorbeeld het geval voor Europese octrooiaanvragen. De verleningsprocedure van een Europese aanvrage kan wel enige tijd duren. Overigens is het niet alle landen zo dat een instandhoudingstakse jaarlijks moet worden voldaan; er zijn ook landen met andere tijdsintervallen tussen opvolgende instandhoudingstaksen.